Fototerapi Nedir?

Fototerapi, belirli dalga boylarındaki ışığın (UV veya görünür spektrum) kontrollü ve terapötik dozlarda kullanılmasıdır. Dermatoloji, neonatoloji ve psikiyatride standartlaştırılmış protokollerle uygulanır.

---

🌞 Fototerapinin Temel Prensibi

Işık, dokuda fotobiyolojik etki oluşturur:

 

 

Spektrum	Biyolojik Etki
UVB (290–320 nm)	Epidermal immün modülasyon, keratinosit proliferasyonunu baskılama
UVA (320–400 nm)	Derin dermal etki, psoralen ile birlikte DNA çapraz bağlanması
Mavi ışık (≈460–490 nm)	Bilirubinin suda çözünen izomerlere dönüşümü
Parlak beyaz ışık	Sirkadiyen ritim düzenleme

 

 

---

🏥 Kullanım Alanlarına Göre Fototerapi

🧴 1️⃣ Dermatolojik Fototerapi

 

 

Hastalık	Kullanılan Işık	Mekanizma
Sedef (Psoriasis)	Dar bant UVB (311 nm)	T-hücre baskılanması
Vitiligo	UVB	Melanosit aktivasyonu
Atopik dermatit	UVB/UVA	İnflamasyon azalması
Mikozis fungoides	PUVA	Malign T hücre baskısı

 

 

PUVA = Psoralen + UVA (fotosensitizan ilaç + ışık)

---

👶 2️⃣ Yenidoğan Sarılığı (Neonatal Fototerapi)

Amaç: İndirekt bilirubini suda çözünebilen formlara dönüştürmek.

• Dalga boyu: Mavi ışık

• Karaciğere ihtiyaç duymadan atılım sağlar

• Beyin hasarını (kernikterus) önler

---

🧠 3️⃣ Psikiyatrik Fototerapi

 

 

Durum	Etki
Mevsimsel depresyon	Melatonin baskılanması
Uyku faz bozukluğu	Sirkadiyen saat reseti

 

 

Sabah 20–30 dk parlak ışık maruziyeti uygulanır.

---

⚙️ Hücresel Mekanizmalar

• Sitokin üretimi azalır

• Langerhans hücre aktivitesi baskılanır

• Apoptoz indüklenir (aşırı hücre çoğalması olan hastalıklarda)

---

⚠️ Yan Etkiler

 

 

Kısa Vadeli	Uzun Vadeli
Cilt kızarıklığı	Cilt yaşlanması
Yanık	Cilt kanseri riski (özellikle PUVA)
Göz hasarı	Katarakt (korumasız UVA)

 

 

Koruyucu gözlük ve doz ayarı şarttır.

---

⏳ Tedavi Süresi

• Dermatoloji: Haftada 2–3 seans, 6–12 hafta

• Yenidoğan: Saatler–günler

• Psikiyatri: Günlük uygulama

---

🔑 Özet

Fototerapi, ışığın biyolojik etkilerinden yararlanarak bağışıklık sistemi, pigment hücreleri ve metabolik süreçleri düzenleyen tıbbi bir tedavi yöntemidir.

 

 

UVB ve PUVA, dermatolojik fototerapide kullanılan iki ana protokoldür ancak penetrasyon derinliği, etki mekanizması, güvenlik profili ve endikasyonları belirgin şekilde farklıdır.

 

---

🌞 UVB vs PUVA Fototerapi Karşılaştırması

 

 

Özellik	Dar Bant UVB (NB-UVB)	PUVA (Psoralen + UVA)
Dalga boyu	311–313 nm	320–400 nm (UVA)
İlaç gereksinimi	❌ Yok	✅ Psoralen gerekir
Etkime derinliği	Epidermis	Dermis + epidermis (daha derin)
Etki mekanizması	T-hücre baskılanması, sitokin azalması	Psoralen + UVA → DNA çapraz bağlanması → hücre proliferasyonu baskılanır
Başlangıç hızı	Daha yavaş	Daha güçlü ve hızlı
Güç	Orta	Yüksek
Seans sıklığı	Haftada 2–3	Haftada 2
Toplam seans sayısı	Daha fazla	Daha az
Evde kullanım	Mümkün (bazı cihazlar)	Genellikle hastane ortamı
Çocuklarda kullanım	Daha güvenli	Genelde önerilmez
Gebelikte	Görece güvenli	Psoralen nedeniyle tercih edilmez

 

 

---

🧴 Hastalık Bazlı Tercih

 

 

Hastalık	İlk Tercih
Psoriasis (hafif-orta)	UVB
Psoriasis (kalın plak)	PUVA
Vitiligo	UVB
Atopik dermatit	UVB
Mikozis fungoides	PUVA
El-ayak tutulumu	PUVA daha etkili

 

 

---

⚠️ Yan Etki Profili

 

 

Yan Etki	UVB	PUVA
Eritem (kızarıklık)	Hafif	Daha sık
Bulantı	❌	Psoralen nedeniyle olabilir
Göz hasarı	Düşük risk	Gözlük şart (katarakt riski)
Fotoyaşlanma	Orta	Daha belirgin
Cilt kanseri riski	Düşük	Daha yüksek (özellikle SCC)

 

 

---

🧬 Klinik Mantık

• UVB = Daha güvenli, uzun süreli kullanım için uygun

• PUVA = Daha güçlü, dirençli vakalarda tercih

---

🔑 Net Özet

UVB yüzeyel, güvenli ve ilk basamak; PUVA ise daha derin etkili fakat riskli ve dirençli hastalıklar için ikinci basamak fototerapidir.