Bel Fıtığı Aşamaları Nelerdir?

Bel fıtığı tıpta lomber disk hernisi olarak adlandırılır ve omurlar arasındaki diskin nükleus pulpozus kısmının anulus fibrozus tabakasını zorlayarak yer değiştirmesiyle oluşur. Süreç genellikle dejeneratif disk hastalığı zemininde ilerler.

---

🦴 BEL FITIĞININ AŞAMALARI

Disk patolojisi ilerleyişine göre sınıflanır:

1️⃣ Disk Dejenerasyonu (Başlangıç Evresi)

Henüz gerçek fıtık yoktur.

Patofizyoloji:

• Disk su içeriği azalır

• Elastikiyet kaybı

• Disk yüksekliği düşmeye başlar

Belirtiler:

• Mekanik bel ağrısı

• Uzun oturma sonrası tutukluk

• Sinir basısı bulgusu yok

---

2️⃣ Protrüzyon (Disk Bombeliği)

Disk dış tabakası sağlamdır ama iç basınçla dışa doğru kabarır.

Özellik:

• Anulus fibrozus yırtılmamıştır

• Disk omurilik kanalına doğru bombeleşir

Belirtiler:

• Bel ağrısı artar

• Bazen bacağa yayılan ağrı

• Uyuşma olabilir ama genelde hafif

---

3️⃣ Prolapsus (Gerçek Fıtık Başlangıcı)

İç çekirdek dış tabakayı yırtmaya başlar.

Özellik:

• Anulus liflerinde kısmi yırtık

• Disk materyali dışa doğru ilerler

Belirtiler:

• Siyatik ağrı (bacağa vuran)

• Karıncalanma

• Kas gücünde azalma başlayabilir

---

4️⃣ Ekstrüzyon (İleri Fıtık)

Disk iç materyali dışarı çıkmıştır ama diske bağlantısı sürer.

Özellik:

• Sinir köküne direkt bası

• İnflamasyon belirgin

Belirtiler:

• Şiddetli bacak ağrısı

• Uyuşma

• Güç kaybı

• Refleks azalması

---

5️⃣ Sekestrasyon (Kopmuş Fıtık Parçası)

Diskten kopan parça kanalda serbesttir.

Özellik:

• En ağır form

• Sinir kökü veya omurilik basısı

Belirtiler:

• İleri nörolojik kayıp

• Ayakta düşme (foot drop)

• İdrar–gaita kontrol kaybı (acil durum)

---

📍 Klinik Evreye Göre Şikayet Şiddeti

 

 

Evre	Ağrı	Sinir Basısı	Güç Kaybı
Dejenerasyon	Hafif	Yok	Yok
Protrüzyon	Orta	Hafif	Yok
Prolapsus	Artmış	Var	Hafif
Ekstrüzyon	Şiddetli	Belirgin	Var
Sekestrasyon	Çok şiddetli	Ciddi	İleri

 

 

---

🚨 Acil Müdahale Gerektiren Durum

Cauda Equina Sendromu belirtileri:

• İdrar yapamama veya kaçırma

• Büyük abdest kontrol kaybı

• Kasık bölgesinde uyuşma
  ➡️ Acil cerrahi gerekir.

---

🩺 Tanı

• MR en değerli görüntüleme

• Nörolojik muayene

🏥 1) BEL FITIĞINDA AMELİYAT GEREKTİREN DURUMLAR

Her fıtık ameliyat edilmez. Cerrahi endikasyonlar nörolojik kayıp ve tedaviye direnç temellidir.

🚨 Kesin (Acil) Ameliyat Endikasyonları

 

 

Durum	Klinik Gerekçe
Cauda Equina Sendromu	İdrar retansiyonu/inkontinans, gaita kontrol kaybı, perineal uyuşma (saddle anesthesia)
Hızla ilerleyen kas gücü kaybı	Sinir kökü basısı nedeniyle motor defisit progresyonu
Ayak düşmesi (Foot drop)	L4–L5 kök basısında dorsifleksiyon kaybı

 

 

⚠️ Göreceli (Planlı) Ameliyat Endikasyonları

• 6–8 hafta konservatif tedaviye rağmen geçmeyen şiddetli siyatik

• Günlük yaşamı engelleyen ağrı

• MR’da sinir kökü ile korele belirgin ekstrüde/sekestre disk

• Tekrarlayan ataklar

---

🧠 2) BEL FITIĞINDA EGZERSİZ PROTOKOLÜ (Evreye Göre)

Amaç: Disk basıncını azaltmak, paravertebral kasları güçlendirmek, nüksü önlemek.

🔹 Akut Ağrı Dönemi

• Yatak istirahati uzun süre önerilmez

• Dizler bükülü sırtüstü pozisyon

• Pelvik tilt egzersizi (hafif)

• Nefes + karın aktivasyonu

🔹 Subakut Dönem

 

 

Egzersiz	Amaç
McKenzie ekstansiyon	Disk posterior basısını azaltır
Diz göğse çekme (nazik)	Lomber gevşeme
Köprü egzersizi	Gluteal güçlendirme
Kedi–deve	Omurga mobilizasyonu

 

 

🔹 Kronik Dönem / Koruyucu

• Core stabilizasyon (plank modifiye)

• Multifidus aktivasyonu

• Hamstring esnetme

• Yüzme (sırtüstü)

❌ Sakıncalı: Ani dönme, ağır kaldırma, mekik, öne eğilerek yük kaldırma

---

🧾 3) MR RAPORUNDA SIK GEÇEN TERİMLER

 

 

Terim	Anlamı
Bulging disk	Diskte genel bombeleşme (fıtık öncesi)
Protrüzyon	Sınırlı kabarıklık
Ekstrüzyon	Disk materyali dışarı çıkmış
Sekestrasyon	Kopmuş serbest parça
Anüler yırtık	Disk dış halkasında çatlak
Nöral foraminal daralma	Sinirin çıktığı delikte daralma
Santral kanal stenozu	Omurilik kanalında daralma
Sinir kökü basısı	Radikülopati nedeni
Thekal kese basısı	Sinirlerin bulunduğu zarın sıkışması

 

 

---

🔁 Ameliyatsız İyileşme Oranı

Vakaların %80–90’ı cerrahi olmadan düzelebilir.

---

📌 Nüksü Önlemek İçin

• Belden değil dizden eğilme

• Uzun oturmada bel desteği

• Fazla kilodan kaçınma

• Düzenli core egzersizi